Opłata mocowa a fotowoltaika. Komu przysługuje zwolnienie?

Opłata mocowa: co to jest i kogo dotyczy?

Opłata mocowa została wprowadzona w Polsce jako element rynku mocy. Jej celem jest finansowanie gotowości elektrowni do dostarczania energii elektrycznej wtedy, gdy zapotrzebowanie w systemie jest wysokie. W uproszczeniu: odbiorcy energii płacą nie tylko za zużytą energię, ale także za utrzymanie bezpieczeństwa dostaw prądu.

Opłata mocowa dotyczy odbiorców końcowych energii elektrycznej. Oznacza to, że pojawia się na rachunkach gospodarstw domowych, firm i innych podmiotów korzystających z energii z sieci. W gospodarstwach domowych opłata mocowa działa jak miesięczny ryczałt. Odbiorca trafia do jednego z progów rocznego zużycia energii i na tej podstawie płaci stałą kwotę co miesiąc. W przypadku przedsiębiorstw opłata mocowa jest naliczana inaczej. Jej wysokość zależy od ilości energii pobranej z sieci w danym okresie rozliczeniowym, dlatego może być inna w każdym miesiącu.

Ile wynosi opłata mocowa w 2026 roku?

W 2026 roku wysokość opłaty mocowej zależy od tego, do jakiej grupy odbiorców należy użytkownik energii.

Dla gospodarstw domowych opłata mocowa w 2026 roku wynosi:

• poniżej 500 kWh rocznie: 4,29 zł miesięcznie netto
• od 500 kWh do 1200 kWh rocznie: 10,31 zł miesięcznie netto
• powyżej 1200 kWh do 2800 kWh rocznie: 17,18 zł miesięcznie netto
• powyżej 2800 kWh rocznie: 24,05 zł miesięcznie netto

Oznacza to, że gospodarstwo domowe nie przelicza opłaty mocowej osobno za każdą kilowatogodzinę. Najpierw określany jest poziom rocznego zużycia energii, a następnie na tej podstawie naliczana jest stała miesięczna opłata.

W przypadku przedsiębiorstw i pozostałych odbiorców nieryczałtowych, stawka opłaty mocowej w 2026 roku wynosi 0,2194 zł za każdą kilowatogodzinę energii pobranej z sieci w określonych godzinach. Jak napisaliśmy wyżej, w firmach wysokość opłaty mocowej może być różna w poszczególnych miesiącach. Zależy od tego, ile energii firma faktycznie pobierze z sieci w okresie rozliczeniowym.

Stawki opłaty mocowej są podawane w kwotach netto. Do wartości widocznych na rachunku mogą zostać doliczone podatki i inne opłaty wynikające z zasad rozliczania energii elektrycznej.

Opłata mocowa a fotowoltaika: czy prosument musi ją płacić?

Samo posiadanie fotowoltaiki nie oznacza automatycznego zwolnienia z opłaty mocowej. Prosument nadal może pobierać energię z sieci, na przykład wieczorem, zimą albo wtedy, gdy zużycie w domu lub firmie jest wyższe niż bieżąca produkcja z instalacji PV. W takiej sytuacji opłata mocowa nadal może pojawić się na rachunku.

Fotowoltaika może jednak ograniczyć wysokość opłaty mocowej lub jej wpływ na rachunek. Dzieje się tak wtedy, gdy energia wyprodukowana przez instalację jest zużywana na bieżąco, zamiast pobierać prąd z sieci. Im większa autokonsumpcja, tym mniejsza zależność od energii dostarczanej przez operatora.

W gospodarstwie domowym efekt może polegać na obniżeniu rocznego poboru energii z sieci, a w niektórych przypadkach także na przejściu do niższego progu opłaty mocowej. W firmie mechanizm jest bardziej bezpośredni: jeśli przedsiębiorstwo pobiera mniej energii z sieci w okresie rozliczeniowym, opłata mocowa naliczana od tego poboru również może być niższa.

Kiedy fotowoltaika zmniejsza opłatę mocową?

Fotowoltaika zmniejsza znaczenie opłaty mocowej wtedy, gdy ogranicza pobór energii z sieci. Sama produkcja energii z instalacji PV nie wystarczy, jeśli większość prądu jest oddawana do sieci, a dom lub firma pobiera energię głównie wtedy, gdy instalacja już nie pracuje. Najważniejsze jest więc to, jaka część wyprodukowanej energii zostaje zużyta na miejscu.

Ten mechanizm nazywa się autokonsumpcją. W domu może oznaczać na przykład uruchamianie pralki, zmywarki, klimatyzacji, pompy ciepła lub ładowarki samochodu elektrycznego w godzinach największej produkcji energii z PV. W firmie będzie to dopasowanie pracy urządzeń, procesów lub ładowania floty do godzin, w których instalacja fotowoltaiczna produkuje najwięcej prądu.

W zwiększeniu autokonsumpcji może pomóc magazyn energii. Pozwala on przechować nadwyżki z fotowoltaiki i wykorzystać je później, na przykład wieczorem lub w czasie większego zapotrzebowania. Dzięki temu mniej energii trzeba pobierać z sieci. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia z opłaty mocowej. Magazyn energii jest narzędziem do ograniczania poboru z sieci, a nie formalną podstawą zwolnienia.

Komu przysługuje zwolnienie z opłaty mocowej?

Zwolnienie z opłaty mocowej nie wynika z samego faktu posiadania fotowoltaiki. Instalacja PV podłączona do sieci może zmniejszyć ilość energii pobieranej od operatora, ale nie oznacza, że odbiorca przestaje korzystać z systemu elektroenergetycznego. Dlatego typowy prosument on-grid, czyli właściciel instalacji podłączonej do sieci, nadal może mieć naliczaną opłatę mocową.

W praktyce opłaty mocowej można uniknąć przede wszystkim wtedy, gdy odbiorca nie pobiera energii elektrycznej z sieci. Dotyczy to na przykład instalacji off-grid, czyli systemu działającego niezależnie od sieci elektroenergetycznej. Taki układ wymaga jednak nie tylko fotowoltaiki, ale również odpowiednio dobranego magazynu energii i bardzo dokładnego dopasowania całego systemu do zapotrzebowania budynku.

W większości domów i firm fotowoltaika działa w systemie on-grid. Oznacza to, że budynek korzysta z własnej produkcji energii, ale w razie potrzeby pobiera prąd także z sieci. W takim modelu bardziej realistycznym celem jest ograniczenie opłaty mocowej i całego rachunku za energię, a nie pełne zwolnienie z tej opłaty.

‍